{"id":8336,"date":"2024-08-25T19:20:10","date_gmt":"2024-08-25T19:20:10","guid":{"rendered":"https:\/\/radiogjilani.com\/index.php\/2024\/08\/25\/per-ata-qe-shqetesohen-amerika-dhe-evropa-kane-nevoje-per-njera-tjetren\/"},"modified":"2024-08-25T19:20:10","modified_gmt":"2024-08-25T19:20:10","slug":"per-ata-qe-shqetesohen-amerika-dhe-evropa-kane-nevoje-per-njera-tjetren","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/radiogjilani.com\/index.php\/2024\/08\/25\/per-ata-qe-shqetesohen-amerika-dhe-evropa-kane-nevoje-per-njera-tjetren\/","title":{"rendered":"P\u00ebr ata q\u00eb shqet\u00ebsohen: Amerika dhe Evropa kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00ebra-tjetr\u00ebn"},"content":{"rendered":"<p><em>Shkrim nga Wolfgang Ischinger, ish-ambasador gjerman n\u00eb Washington, p\u00ebr \u201cThe New York Times\u201d:<\/em><\/p>\n<p>Di\u00e7ka qesharake n\u00eb lidhje me t\u00eb qenit evropian, gjat\u00eb zgjedhjeve presidenciale amerikane, \u00ebsht\u00eb besimi se duhet t\u00eb lejohen t\u00eb votojn\u00eb.<\/p>\n<p>Dhe a mund t\u00eb na faj\u00ebsoni?<\/p>\n<p>Kush mund t\u00eb pushtoj\u00eb Zyr\u00ebn Ovale shihet me t\u00eb drejt\u00eb nga shum\u00eb njer\u00ebz n\u00eb Evrop\u00eb si nj\u00eb vendim me r\u00ebnd\u00ebsi ekzistenciale p\u00ebr mir\u00ebqenien dhe sigurin\u00eb e kontinentit.<\/p>\n<p>\t\t<i><\/i><ins data-dcm-landing-page-escapes=\"0\" data-dcm-click-tracker=\"https:\/\/track.adform.net\/C\/?bn=73199340;adfibeg=0;cdata=wY0ZHC8ypbQniOq3Sj8hschgQeJ3VY4zU1bO9ulaUP_iCMviXuI_n4RPYRHBxkqVPVtGasWBO2DsQ97SqeB3vafpodL8HlhSS5QNXFy9YSXxjmdMEY9WqD7eKsUQLet9dO-UMsCLM2opnkTpCdy6-w2;;CREFURL=https%3a%2f%2feuro-pixel.com%2ftest.php;C=1;cpdir=\" class=\"dcmads\" data-dcm-placement=\"N571601.4773204ALBANIANPOST.COM\/B32392692.399829096\" data-dcm-rendering-mode=\"iframe\" data-dcm-https-only=\"\" data-dcm-api-frameworks=\"[APIFRAMEWORKS]\" data-dcm-omid-partner=\"[OMIDPARTNER]\" data-dcm-gdpr-applies=\"gdpr=\" data-dcm-gdpr-consent=\"gdpr_consent=\" data-dcm-addtl-consent=\"addtl_consent=${ADDTL_CONSENT}\" data-dcm-ltd=\"false\" data-dcm-resettable-device-id=\"\" data-dcm-app-id=\"\" data-dcm-processed=\"y\"><\/p>\n<p>\t\t<\/ins><\/p>\n<p>Nuk \u00ebsht\u00eb \u00e7udi q\u00eb edhe me nj\u00eb luft\u00eb t\u00eb ndezur n\u00eb Evrop\u00eb q\u00eb p\u00ebrfshin k\u00ebrc\u00ebnime t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritura b\u00ebrthamore nga Kremlini, zhvillimet n\u00eb fushatat e SHBA-ve kan\u00eb marr\u00eb v\u00ebmendje edhe m\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb shtypin evropian.<\/p>\n<p>M\u00eb shum\u00eb se zakonisht.<\/p>\n<p>Duke pasur parasysh luft\u00ebn n\u00eb Ukrain\u00eb, rreziqet e nj\u00eb lufte m\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb Lindjen e Mesme dhe sfid\u00ebn e p\u00ebrshpejtuar t\u00eb Kin\u00ebs ndaj par\u00ebsis\u00eb amerikane, Evropa ka nevoj\u00eb p\u00ebr SHBA-t\u00eb m\u00eb shum\u00eb sesa q\u00eb nga fundi i Luft\u00ebs s\u00eb Ftoht\u00eb.<\/p>\n<p>Dhe Amerika ka ende nj\u00eb pasuri unike dhe t\u00eb vlefshme q\u00eb lista e saj n\u00eb rritje e rival\u00ebve dhe kund\u00ebrshtar\u00ebve nuk e ka: aleat\u00eb dhe partner\u00eb t\u00eb besuesh\u00ebm n\u00eb Evrop\u00eb.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb viteve, Konferenca e Siguris\u00eb e Mynihut, forumi nd\u00ebrkomb\u00ebtar i siguris\u00eb q\u00eb e drejtova p\u00ebr 14 vjet, ka renditur nj\u00eb list\u00eb t\u00eb gjat\u00eb t\u00eb detyrave transatlantike.<\/p>\n<p>N\u00eb thelb jan\u00eb tre sfida strategjike me t\u00eb cilat Amerika dhe Evropa do t\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrballen, pavar\u00ebsisht se kush do t\u00eb fitoj\u00eb zgjedhjet n\u00eb SHBA n\u00eb n\u00ebntor.<\/p>\n<p>M\u00ebnyra se si do t\u2019i trajtojm\u00eb ata do t\u00eb vendos\u00eb n\u00ebse aleanca transatlantike do t\u00eb vazhdoj\u00eb si partneriteti i ngusht\u00eb q\u00eb kemi njohur p\u00ebr 75 vitet e fundit apo do t\u00eb zhb\u00ebhet.<\/p>\n<p>S\u00eb pari, duhet t\u00eb flasim p\u00ebr Kin\u00ebn.<\/p>\n<p>Ndryshe nga Bashkimi Evropian, i cili e p\u00ebrcakton Kin\u00ebn si nj\u00eb konkurrent dhe rival sistematik, Amerika duket se ka arritur n\u00eb p\u00ebrfundimin, n\u00eb nj\u00eb shfaqje t\u00eb rrall\u00eb t\u00eb marr\u00ebveshjes dypartiake, se Kina tani nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm rivali i saj kryesor, por edhe kund\u00ebrshtari i saj kryesor afatgjat\u00eb n\u00eb terma t\u00eb fuqis\u00eb dhe ndikimit global politik dhe ushtarak.<\/p>\n<p>Mosmarr\u00ebveshja transatlantike p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn m\u00eb t\u00eb mir\u00eb p\u00ebr t\u2019u marr\u00eb me Kin\u00ebn \u00ebsht\u00eb tashm\u00eb e dukshme dhe duket se do t\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsohet.<\/p>\n<p>Kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr trajtimin e Rusis\u00eb, Evropa dhe SHBA-t\u00eb kan\u00eb pasur nj\u00eb mekaniz\u00ebm t\u00eb p\u00ebrpunuar konsultimi dhe koordinimi p\u00ebr shtat\u00eb dekadat e fundit: NATO-n.<\/p>\n<p>Me Kin\u00ebn, nuk ka asgj\u00eb t\u00eb krahasueshme.<\/p>\n<p>Pse nuk u konsultua Evropa kur SHBA-t\u00eb vendos\u00ebn t\u00eb mohojn\u00eb disa \u00e7ipa gjysm\u00ebp\u00ebr\u00e7ues q\u00eb t\u00eb eksportohen n\u00eb Kin\u00eb?<\/p>\n<p>A ka ndonj\u00eb strategji t\u00eb r\u00ebn\u00eb dakord p\u00ebr Tajvanin?<\/p>\n<p>Si\u00e7 shihet nga Evropa, ideja gjithnj\u00eb e m\u00eb e popullarizuar n\u00eb Washington se Amerika duhet t\u00eb p\u00ebrqendrohet n\u00eb Kin\u00eb dhe t\u2019i l\u00ebr\u00eb Ukrain\u00ebs p\u00ebr t\u2019u marr\u00eb me evropian\u00ebt \u00ebsht\u00eb krejt\u00ebsisht e rrezikshme.<\/p>\n<p>Shum\u00eb evropian\u00eb mendojn\u00eb se Kina mund ta interpretoj\u00eb fare mir\u00eb uljen e mb\u00ebshtetjes s\u00eb SHBA-ve p\u00ebr Ukrain\u00ebn si nj\u00eb shenj\u00eb dob\u00ebsie. (T\u00eb kujtohet Afganistani?)<\/p>\n<p>Krijimi i nj\u00eb organi t\u00eb plot\u00eb me staf t\u00eb fokusuar n\u00eb koordinimin e Kin\u00ebs dhe rajonit t\u00eb Azis\u00eb Paq\u00ebsorit duhet t\u00eb jet\u00eb n\u00eb krye t\u00eb agjend\u00ebs son\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt.<\/p>\n<p>Nj\u00eb grup i zgjeruar i 7-shes q\u00eb p\u00ebrfshin Australin\u00eb, Koren\u00eb e Jugut dhe fuqi t\u00eb tjera rajonale mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb opsion, por ndoshta jo i mjaftuesh\u00ebm.<\/p>\n<p>M\u00eb pas, duhet t\u00eb fillojm\u00eb t\u00eb flasim si t\u00eb rritur p\u00ebr t\u00eb paguar faturat tona t\u00eb mbrojtjes.<\/p>\n<p>Ngacmuesi m\u00eb i madh afatgjat\u00eb n\u00eb NATO \u00ebsht\u00eb zhdukur plot\u00ebsisht: evropian\u00ebt nuk po refuzojn\u00eb m\u00eb t\u00eb mbajn\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb barr\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt t\u00eb mbrojtjes.<\/p>\n<p>Buxhetet e mbrojtjes kudo jan\u00eb rritur; an\u00ebtar\u00ebt e aleanc\u00ebs zotohen p\u00ebr vitin 2014 t\u00eb shpenzojn\u00eb 2 p\u00ebr qind t\u00eb PBB-s\u00eb komb\u00ebtare q\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmbushur nga shumica.<\/p>\n<p>Cili \u00ebsht\u00eb problemi?<\/p>\n<p>Me pak fjal\u00eb, ne n\u00eb Evrop\u00eb shpenzojm\u00eb eurot tona t\u00eb mbrojtjes n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb tep\u00ebr joefikase, sepse nuk mund t\u00eb biem dakord se ku dhe si t\u2019i prodhojm\u00eb arm\u00ebt tona ose \u00e7far\u00eb t\u00eb blejm\u00eb.<\/p>\n<p>Prej vitit 2016, SHBA-t\u00eb p\u00ebrdor\u00ebn rreth 30 sisteme t\u00eb m\u00ebdha ushtarake, nga avion\u00ebt te fregatat, krahasuar me rreth 180 sisteme midis aleat\u00ebve evropian\u00eb.<\/p>\n<p>M\u00eb keq akoma, evropian\u00ebt b\u00ebjn\u00eb m\u00eb shum\u00eb se dy t\u00eb tretat e prokurimeve t\u00eb tyre ushtarake n\u00eb SHBA, duke i l\u00ebn\u00eb kompanit\u00eb evropiane t\u00eb uritura p\u00ebr investime shum\u00eb t\u00eb nevojshme.<\/p>\n<p>Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb lajm i shk\u00eblqyesh\u00ebm p\u00ebr industrin\u00eb amerikane t\u00eb mbrojtjes, por \u00ebsht\u00eb politikisht i paq\u00ebndruesh\u00ebm n\u00eb Evrop\u00eb n\u00eb planin afatgjat\u00eb.<\/p>\n<p>Senator\u00ebt n\u00eb Washington jan\u00eb t\u00eb lumtur kur shum\u00eb pun\u00ebsime t\u00eb prodhimit t\u00eb mbrojtjes ndodhin n\u00eb shtetin e tyre.<\/p>\n<p>Politikan\u00ebt evropian\u00eb nuk jan\u00eb t\u00eb ndrysh\u00ebm.<\/p>\n<p>N\u00ebse Amerika v\u00ebrtet d\u00ebshiron q\u00eb Evropa t\u00eb jet\u00eb m\u00eb e p\u00ebrgjegjshme p\u00ebr sigurin\u00eb e kontinentit t\u00eb saj, Washington-i duhet t\u00eb inkurajoj\u00eb partner\u00ebt evropian\u00eb q\u00eb t\u00eb zhvillojn\u00eb dhe blejn\u00eb m\u00eb shum\u00eb arm\u00eb n\u00eb Evrop\u00eb dhe ta b\u00ebjn\u00eb k\u00ebt\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb koordinuar.<\/p>\n<p>N\u00ebse do ta kishim marr\u00eb s\u00eb bashku dhe do t\u00eb b\u00ebnim m\u00eb shum\u00eb bashkim dhe ndarje mes BE-s\u00eb dhe partner\u00ebt evropian\u00eb t\u00eb NATO-s, ne mund t\u00eb kursenim rreth 15 miliard\u00eb euro ose m\u00eb shum\u00eb \u00e7do vit dhe t\u2019i shpenzonim p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb sisteme dhe m\u00eb t\u00eb mira, si dhe p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb municione.<\/p>\n<p>S\u00eb fundi, duhet t\u00eb flasim p\u00ebr vlerat tona t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta per\u00ebndimore.<\/p>\n<p>A nuk \u00ebsht\u00eb ndryshimi kryesor midis nesh dhe regjimeve autoritare ose diktatoriale, p\u00ebrkushtimi yn\u00eb ndaj t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut, ndaj shtetit t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs, ndaj mir\u00ebsjelljes n\u00eb k\u00ebt\u00eb epok\u00eb t\u00eb mosnd\u00ebshkimit, si\u00e7 e quajti dikur Dejvid Miliband, ish-sekretari i jasht\u00ebm britanik, \u00e7rregullimin aktual global?<\/p>\n<p>Ne mund dhe duhet t\u00eb jemi krenar\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb angazhim.<\/p>\n<p>Problemi \u00ebsht\u00eb se bota per\u00ebndimore \u2013 dhe n\u00eb ve\u00e7anti SHBA-t\u00eb \u2013 po akuzohen p\u00ebr zbatimin e standardeve t\u00eb dyfishta n\u00eb trajtimin e luft\u00ebrave, konflikteve dhe abuzimeve t\u00eb t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut.<\/p>\n<p>Kjo nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pik\u00eb e re mosmarr\u00ebveshjeje. Por luft\u00ebrat e nj\u00ebkohshme n\u00eb Ukrain\u00eb dhe Gaza kan\u00eb b\u00ebr\u00eb q\u00eb problemi t\u00eb jet\u00eb shum\u00eb m\u00eb i keq \u2013 dhe praktikisht i pa menaxhuesh\u00ebm.<\/p>\n<p>Vendet per\u00ebndimore presin q\u00eb bota t\u00eb mb\u00ebshtes\u00eb rezolutat tona q\u00eb d\u00ebnojn\u00eb sjelljen ruse n\u00eb Ukrain\u00eb, por ne e kemi t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb reagojm\u00eb n\u00eb lidhje me zhvillimin e luft\u00ebs n\u00eb Gaza.<\/p>\n<p>Si rezultat, besueshm\u00ebria jon\u00eb kolektive ka p\u00ebsuar nj\u00eb goditje.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb nj\u00eb goditje p\u00ebr identitetin ton\u00eb, por gjithashtu zvog\u00eblon aft\u00ebsin\u00eb ton\u00eb kolektive p\u00ebr t\u00eb kund\u00ebrshtuar p\u00ebrparimet n\u00eb rritje t\u00eb autoritarizmit dhe shp\u00ebrfilljen e hapur dhe n\u00eb rritje t\u00eb ligjit nd\u00ebrkomb\u00ebtar.<\/p>\n<p>A ka ndonj\u00eb recet\u00eb t\u00eb leht\u00eb p\u00ebr t\u00eb eliminuar k\u00ebt\u00eb boshll\u00ebk besueshm\u00ebrie?<\/p>\n<p>Jo, por riangazhimi kolektiv dhe solemn ndaj sundimit t\u00eb ligjit dhe Kart\u00ebs s\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara n\u00eb qasjen ton\u00eb ndaj konflikteve dhe krizave nd\u00ebrkomb\u00ebtare mund t\u00eb jet\u00eb hapi i par\u00eb.<\/p>\n<p>T\u00eb gjitha k\u00ebto sfida jan\u00eb komplekse dhe nuk zgjidhen leht\u00ebsisht.<\/p>\n<p>Evropa nuk duhet t\u00eb ket\u00eb iluzione: Asnj\u00ebri nga dy kandidat\u00ebt presidencial\u00eb t\u00eb SHBA-ve nuk mund t\u00eb pritet t\u00eb prodhoj\u00eb mrekulli.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, shum\u00eb evropian\u00eb shpresojn\u00eb q\u00eb nj\u00eb presidenc\u00eb e Kamala Harris, duke ndjekur hapat e Joe Biden, do t\u00eb ishte m\u00eb e prirur p\u00ebr t\u00eb d\u00ebgjuar shqet\u00ebsimet evropiane p\u00ebr Rusin\u00eb dhe Kin\u00ebn dhe p\u00ebr sigurin\u00eb transatlantike, sesa Donald Trump, historia transatlantike e t\u00eb cilit nuk ishte e nj\u00eb harmonie t\u00eb vazhdueshme.<\/p>\n<p>Dyshimet q\u00eb ai shprehu p\u00ebr NATO-n gjat\u00eb dhe pas presidenc\u00ebs s\u00eb tij jan\u00eb ende n\u00eb mendjet e shum\u00eb lider\u00ebve evropian\u00eb.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, diskutimi transatlantik me nj\u00eb Sht\u00ebpi t\u00eb Bardh\u00eb t\u00eb drejtuar nga Harris mund t\u00eb jet\u00eb po aq i ashp\u00ebr sa do t\u00eb ishte me nj\u00eb administrat\u00eb t\u00eb dyt\u00eb Trump kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr ekonomin\u00eb, tregtin\u00eb, investimet dhe teknologjin\u00eb.<\/p>\n<p>Pa\u00e7ka se kush fiton Sht\u00ebpin\u00eb e Bardh\u00eb n\u00eb n\u00ebntor, presidenti i ri amerikan dhe lider\u00ebt evropian\u00eb duhet t\u2019i kujtojn\u00eb vetes p\u00ebrfitimet reale t\u00eb k\u00ebsaj marr\u00ebdh\u00ebnieje me r\u00ebnd\u00ebsi qendrore.<\/p>\n<p>E t\u00eb vazhdojn\u00eb bised\u00ebn.<\/p>\n<p>The post <a rel=\"nofollow\" href=\"https:\/\/albanianpost.com\/per-ata-qe-shqetesohen-amerika-dhe-evropa-kane-nevoje-per-njera-tjetren\/\">P\u00ebr ata q\u00eb shqet\u00ebsohen: Amerika dhe Evropa kan\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00ebra-tjetr\u00ebn<\/a> appeared first on <a rel=\"nofollow\" href=\"https:\/\/albanianpost.com\/\">Albanian Post<\/a>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Shkrim nga Wolfgang Ischinger, ish-ambasador gjerman n\u00eb Washington, p\u00ebr \u201cThe New York Times\u201d: Di\u00e7ka qesharake n\u00eb lidhje me t\u00eb qenit evropian, gjat\u00eb zgjedhjeve presidenciale amerikane, \u00ebsht\u00eb besimi se duhet t\u00eb lejohen t\u00eb votojn\u00eb. Dhe a mund t\u00eb na faj\u00ebsoni? Kush mund t\u00eb pushtoj\u00eb Zyr\u00ebn Ovale shihet me t\u00eb drejt\u00eb nga shum\u00eb njer\u00ebz n\u00eb Evrop\u00eb si [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":8337,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-8336","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/radiogjilani.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8336","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/radiogjilani.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/radiogjilani.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiogjilani.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiogjilani.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8336"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/radiogjilani.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8336\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/radiogjilani.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8337"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/radiogjilani.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8336"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiogjilani.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8336"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/radiogjilani.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8336"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}